Contractsvrijheid is een fundamenteel beginsel van het Belgisch burgerlijk recht. In theorie kies je zelf met wie je een overeenkomst sluit en onder welke voorwaarden. Ook bij een verzekering lijkt dat logisch, maar wordt die vrijheid sterk begrensd door wettelijke verplichtingen en beschermende bepalingen. De wetgever wil vermijden dat de verzekeraar zijn sterke positie misbruikt of dat je bij schade met lege handen blijft staan. Daarom zijn veel regels dwingend en kun je er contractueel niet zomaar van afwijken. Zowel de verzekeraar als de verzekerde zitten daarom vast aan grenzen die voortvloeien uit het verzekeringsrecht. Het uitgangspunt blijft evenwel de vrijheid om te contracteren, maar die vrijheid wordt op verschillende manieren juridisch genuanceerd.
Wat betekent contractsvrijheid in het verzekeringsrecht?
Contractsvrijheid in het verzekeringsrecht betekent in de eerste plaats dat partijen in principe vrij zijn om al dan niet een verzekeringsovereenkomst te sluiten. De verzekeraar beslist of hij een risico wil dekken. Jij beslist of je op zijn voorstel en voorwaarden wil ingaan. Verder kunnen de partijen in theorie in grote mate zelf de inhoud van hun overeenkomst bepalen:
- de geboden dekking;
- de premie;
- de voorwaarden;
- de duur.
Van bij de totstandkoming van de verzekering gelden daarentegen wettelijke grenzen die bepalen hoe ver contractsvrijheid mag gaan en welke bepalingen toelaatbaar zijn. De vrijheid is dus nooit absoluut.
Contractsvrijheid in het verzekeringsrecht: wat zijn de juridische grenzen en uitzonderingen?
De verzekeringswetgeving bevat heel wat regels van openbare orde en van dwingend recht. Bepalingen die strijdig zijn met deze regels zijn vaak nietig of worden buiten toepassing gelaten door de rechtbank. De wet legt daarnaast ook verplichtingen op rond:
- een informatieplicht;
- transparante voorwaarden;
- bescherming van de verzekeringnemer;
- hoe verval van recht wordt ingeroepen;
- welke termijnen gelden;
- welke meldingsplichten je hebt.
Hoewel in principe het klassieke rechtsbeginsel geldt dat overeenkomsten partijen binden zoals een wet, bewaken rechtspraak en arresten van het Hof dat deze grenzen correct worden gerespecteerd. Daarbij wordt erop toegezien dat commerciële vrijheid niet ten koste gaat van de beschermingsdoelstelling van het verzekeringsrecht. Ook in de rechtsleer wordt gesteld dat contractsvrijheid het uitgangspunt blijft, maar dat die in het verzekeringsrecht genuanceerd is.
Wat betekent dit voor een verzekeraar?
In theorie staat het een verzekeraar vrij om zelf te bepalen welke risico’s hij dekt en onder welke voorwaarden. Dat is essentieel voor zijn commerciële beleid. Hij kan de dekking verfijnen, bepaalde risico’s uitsluiten en de prestaties koppelen aan duidelijke voorwaarden.
De polisvoorwaarden moeten daarentegen altijd duidelijk, begrijpelijk en inhoudelijk evenwichtig zijn. De rechter kan vage bepalingen of clausules die afwijken van wat de verzekeringnemer redelijkerwijze mag verwachten, streng beoordelen. Vaak wordt dan geoordeeld dat een beperkende bepaling restrictief moet worden geïnterpreteerd, zeker als ze de aansprakelijkheid of de uitkering aanzienlijk beperkt. Zo wordt gewaakt over het fragiele evenwicht tussen de vrijheid van de verzekeraar en de bescherming van de verzekeringnemer, die vaak de zwakkere partij is.
Betwistingen in het verzekeringsrecht
Discussies ontstaan vaak wanneer de verzekeraar zich beroept op een polisvoorwaarde om dekking te weigeren of te beperken. Dan rijst de vraag of die contractuele bepaling wel binnen de grenzen van de contractvrijheid valt.
In zo’n situatie laat je best eerst de overeenkomst grondig analyseren door een advocaat gespecialiseerd in verzekeringsrecht. Deze bekijkt of de voorwaarden wettelijk zijn, hoe eerdere rechtspraak gelijkaardige clausules heeft beoordeeld en welke argumenten je kunt inroepen. Vaak kan een minnelijk overleg met de verzekeraar al een oplossing bieden. Lukt dat niet, dan kan een inhoudelijke beoordeling van de betwiste bepaling door de rechtbank nodig zijn. VDS Advocaten heeft ruime ervaring in het verzekeringsrecht en kan je helpen om je rechten te verdedigen en de juiste strategie te bepalen. Heb je een rechtsbijstandsverzekering, dan is onze gespecialiseerde bijstand en tussenkomst vaak gedekt. Contacteer ons nu.
